北平年景

CẢNH TẾT Ở BẮC BÌNH (BẮC KINH)

◎梁實秋 Lương Thực Thu

◎ 韓國忠 Hàn Quốc Trung, 梁順茂 Lương Thuân Mậu chuyển ngữ

(*)

_*_

*** Bản dịch Việt Ngữ ở phía dưới ***

( Nguyên Tác )

北平年景 梁實秋

過年須要在家鄉裡才有味道，羈旅淒涼，到了年下只有長吁短嘆的份兒，還能有半點歡樂的心情？而所謂家，至少要有老小二代，若是上無雙親，下無兒女，只剩下伉儷一對，大眼瞪小眼，相敬如賓，還能製造什麼過年的氣氛？

北平遠在天邊，徒縈夢想，童時過年風景，尚可回憶一二。

祭灶過後，年關在邇。家家忙著把錫香爐，錫蠟簽，錫果盤，錫茶托，從蛛網塵封的箱子裏取出來，作一年一度的大擦洗。宮燈，紗燈，牛角燈，一齊出籠。年貨也是要及早備辦的，這包括廚房裡用的乾貨，拜神祭祖用的蘋果乾果等等，屋裡供養的牡丹水仙，孩子們吃的粗細雜拌兒。蜜供是早就在白雲觀訂制好了的，到時候用紙糊的大筐簍一碗一碗的裝著送上門來。家中大小，出出進進，如中風魔。

主婦當然更有額外負擔，要給大家制備新衣新鞋新襪，儘管是布鞋布襪布大衫，總要上下一新。祭祖先是過年的高潮之一。

祖先的影像懸掛在廳堂之上，都是七老八十的，有的撇嘴微笑，有的金剛怒目，在香煙繚繞之中，享用蒸，這時節孝子賢孫叩頭如搗蒜，其實亦不知所為何來，慎終追遠的意思不能說沒有，不過大家忙的是上供，拈香，點燭，磕頭，緊接著是撤供，圍著吃年夜飯，來不及慎終追遠。

吃是過年的主要節目。

年菜是標準化了的，家家一律。人口旺的人家要進全豬，連下水帶豬頭，分別處理下嚥。一鍋燉肉，加上蘑菇是一碗，加上粉絲又是一碗，加上山藥又是一碗，大盆的芥末墩兒，魚凍兒，肉皮辣醬，成缸的大醃白菜，芥菜疙瘩——管夠，初一不動刀，初五以前不開市，年菜非囤集不可，結果是年菜等於剩菜，吃倒了胃口而後已。

「好吃不過餃子，舒服不過倒著」，這是鄉下人說的話，北平人稱餃子為「煮餑餑」。城𥚃人也把煮餑餑當做好東西，除了除夕宵夜不可少的一頓之外，從初一至少到初三，頓頓煮餑餑，直把人吃得頭昏腦漲。這種疲勞填充的方法頗有道理，可以使你長期的不敢再對煮餑餑妄動食指，直等到你淡忘之後明年再說。

除夕宵夜的那一頓，還有考究，其中一隻要放進一塊銀幣，誰吃到那一隻主交好運。家裡有老祖母的，年年是她老人家幸運的一口咬到。誰都知道其中作了手腳，誰都心裡有數。

孩子們須要循規蹈矩，否則便成了野孩子，唯有到了過年時節可以沐恩解禁，任意的作孩子狀。除夕之夜，院裡灑滿了芝麻秸兒，孩子們踐踏得咯吱咯吱響，是為「踩歲」。鬧得精疲力竭，睡前給大人請安，是為「辭歲」。大人摸出點什麼作為賞賫，是為「壓歲」。

新正是一年復始，不准說喪氣話，見面要道一聲「新禧」。

房梁上有「對我生財」的橫披，柱子上有「一入新春萬事如意」的直條，天棚上有「紫氣東來」的鬥方，大門上有「國恩家慶人壽年豐」的對聯。牆上本來不大乾淨的，還可以貼上幾張年畫，什麼「招財進寶」，「肥豬拱門」，都可以收補壁之效。自己心中想要獲得的，寫出來畫出來貼在牆上，俯仰之間彷彿如意算盤業已實現了！

好好的人家沒有賭博的。打麻將應該到八大衚衕去，在那裡有上好的骨牌，硬木的牌桌，還有佳麗環列。但是過年則幾乎家家開賭，推牌九、狀元紅、呼麼喝六，老少咸宜。賭禁的開放可以延長到元宵，這是唯一的家庭娛樂。孩子們玩花炮是沒有膩的。九隆齋的大花盒，七層的九層的，花樣翻新，直把孩子看得瞪眼咋舌。

沖天炮、二踢腳、太平花、飛天七響、炮打襄陽，還有我們自以為值得驕傲的可與火箭媲美的「旗火」，從除夕到天亮徹夜不絕。

街上除了油鹽店門上留個小窟窿外，商店都上板，裡面常是鑼鼓齊鳴，狂擂亂敲，無板無眼，據說是夥計們在那裡發洩積攢一年的怨氣。大姑娘小媳婦擦脂抹粉的全出動了，三河縣的老媽兒都在頭上插一朵顫巍巍的紅絨花。凡是有大姑娘小媳婦出動的地方就有更多的毛頭小伙子亂鑽亂擠。於是廠甸擠得水洩不通，海王村裡除了幾個露天茶座坐著幾個直流鼻涕的小孩之外並沒有什麼可看，但是入門處能擠死人！

火神廟裏的古玩玉器攤，土地祠里的書攤畫棚，看熱鬧的多，買東西的少。趕著天晴雪霽，滿街泥濘，涼風一吹，又滴水成冰，人們在冰雪中打滾，甘之如飴。

「喝豆汁兒，就鹹菜兒琉璃喇叭大沙雁兒」，對於大家還是有足夠的誘惑。此外如財神廟、白雲觀、雍和宮，都是人擠人，人看人的局面，去一趟把鼻子耳朵凍得通紅。

新年狂歡拖到十五。但是我記得有一年提前結束了幾天，那便是「民國元年」，陰曆的正月十二日，在普天同慶聲中，袁世凱嗾使北軍第三鎮曹錕駐祿米倉部隊嘩變掠劫平津商民兩天。這開國後第一個驚人的年景使我到如今不能忘懷。

梁實秋

Lương Thực Thu 梁實秋 tiên sinh (1903 – 1987), tên thật là Lương Trị Hoa 梁治華, bút hiệu là Thu Lang 秋郎, sinh tại Bắc Kinh, nguyên quán Hàn Châu, tỉnh Triết Giang, Trung Quốc. Ông đổ Thạc sĩ tại Đại Học Harvard, Hoa Kỳ, từng giảng dạy tại một số đại học lớn ở Trung Quốc và Đài Loan hơn 50 năm. Ông là người đầu tiên dịch toàn tập của Shakespeare 莎士比亞 , cũng là người lập kỷ lục cao nhất về xuất bản tác phẩm văn xuôi hiện đại ở Trung Quốc. Ông đã biên soạn nhiều quyển từ điển Anh – Hán 英漢詞典. Điều đặc biệt là từ năm 70 tuổi, ông đã viết hai kiệt tác “英國文學史 Anh Quốc Văn Học Sử” và “英國文學選 Anh Quốc Văn Học Tuyển.” Lúc ông còn rất trẻ có thời đã từng bút chiến, tranh chấp về lập trường văn học với Lỗ Tấn 魯迅, người đã lớn tuổi hơn ông nhiều.

CẢNH TẾT Ở BẮC BÌNH (BẮC KINH)

Đón Tết thì phải ở quê nhà mới cảm nhận được hương vị Tết, lữ khách tha hương ₁ thì cô liêu, Tết đến chỉ còn nỗi than ngắn thở dài, một nửa tâm trạng vui vẻ cũng chắc gì có được chưa? Và để gọi là một mái ấm, ít nhất phải có hai thế hệ – già và trẻ. Nếu trên không có cha mẹ, dưới không có con cái, chỉ mỗi một cặp vợ chồng hòa hợp ứng xử tương kính, bốn mắt nhìn nhau vô tích sự, thì làm sao tạo ra được bầu không khí Tết?

Bắc Bình (nay gọi là Bắc Kinh) xa tận chân trời, chỉ có thể vương vấn trong mơ thôi; phong cảnh đón Tết thời thơ ấu còn có thể nhớ lại được một vài chút.

Sau Lễ Cúng Ông Táo, thời khắc năm hết Tết đến đã cận kề. Nhà nhà bận rộn lấy lư hương thiếc, chân nến thiếc, đĩa đựng trái cây thiếc, khay trà thiếc ra khỏi những chiếc rương phủ đầy mạng nhện và bụi bặm để làm một đợt tổng chùi rửa hằng năm. Đèn lồng cung đình, đèn lồng vải màn, đèn lồng sừng trâu đều được cho “ra lò.” Hàng Tết cũng được chuẩn bị sớm, bao gồm đồ khô cho nhà bếp, táo và trái cây sấy khô để cúng thần linh, tổ tiên v.v… hoa mẫu đơn và hoa thủy tiên để trang trí nhà cửa, và thức ăn hỗn hợp thô mịn ₃ cho trẻ em. Mật ong để cúng được đặt hàng trước từ Bạch Vân Quán, khi thời điểm đến sẽ dùng những giỏ giấy lớn để đựng từng bát gửi đến từng nhà. Trong nhà lớn bé ra vào nhộn nhịp như thể trúng mê hồn trận.

Các nữ chủ nhân gia đình, dĩ nhiên còn có thêm gánh nặng, chuẩn bị quần áo, giày dép và tất mới cho mọi người. Ngay cả giầy vải, tất vải, áo vải, vẫn phải mới từ trên xuống dưới. Tục cúng tổ tiên là một trong những đỉnh điểm nổi bật của dịp Tết.

Chân dung tổ tiên được treo trong phòng khách, toàn là những cụ già bảy, tám mươi tuổi, có người mỉm cười, có người vẻ mặt nghiêm nghị uy dũng. Giữa làn khói hương nghi ngút, tổ tiên được cúng dường thức ăn hấp. Lúc này, những con cháu hiếu hiền liên tục cúi lạy như giã tỏi, kỳ thực chúng cũng không biết những gì mình đang làm là do đâu đến, ý nghĩa tôn kính tổ tiên và tưởng nhớ người đã khuất ₄ không thể nói là không có, nhưng mọi người đều bận rộn dâng lễ, thắp hương, đốt nến, khấu đầu, tiếp theo là dọn mâm cỗ, quây quần dùng cơm tất niên, không kịp để tưởng nhớ người quá cố thật sự.

Ăn uống là tiết mục chính của ngày Tết.

Các món ăn ngày Tết được chuẩn hóa, mọi gia đình đều giống nhau. Những gia đình đông người sẽ mang về cả một con lợn, bao gồm nội tạng ₂ và đầu, được chế biến riêng biệt để ăn. Một nồi thịt hầm, cộng thêm nấm là một bát, cộng với bún là một bát khác, cộng với khoai mỡ lại là một bát khác nữa; một nồi lớn gồm bánh bao mù tạt, thạch cá, nước sốt da thịt, một lọ bắp cải muối lớn, mụn mù tạt - đủ ống, không dùng dao vào ngày Mùng Một Tết, chợ không mở cửa trước ngày Mùng Năm, và các món ăn những ngày Tết phải tích trữ, nhưng kết quả là các món này thành thức ăn thừa, cuối cùng làm hỏng khẩu vị.

“Không gì ngon hơn bánh cảo (giảo), không gì thoải mái hơn lăn dài ra ngủ,” là câu nói của dân vùng quê. Ở Bắc Bình, bánh cảo được gọi là “bánh bột bột.” Người thành thị cũng coi bánh bột bột là một món ngon, trừ bữa ăn tối đêm giao thừa không thể thiếu, từ Mùng Một đến ít nhất Mùng Ba, bữa nào cũng nấu bánh này, khiến người ta ăn phát chóng mặt. Cách ăn no đó khá hiệu quả; nó giúp bạn ngán bánh bột bột trong một thời gian dài, đợi đến khi quên bặt rồi năm sau hãy tính tiếp.

Bữa ăn đêm giao thừa cũng cần sự tinh tế. Một trong những chiếc bánh cảo sẽ có một đồng bạc bên trong; ai ăn trúng chiếc bánh đó sẽ gặp may mắn. Trong những gia đình có bà nội, cụ bà luôn là người may mắn cắn được miếng bánh ấy mỗi năm. Ai cũng biết có sự sắp xếp, ai cũng tự hiểu trong lòng.

Trẻ con phải cư xử tuân theo nề nếp chuẩn mực ₅ , nếu không chúng sẽ trở thành những đứa trẻ ngỗ nghịch. Chỉ trong dịp Tết, chúng mới được thả lỏng làm những gì mình muốn. Vào đêm giao thừa, sân nhà được rải đầy những trấu và cành mè khô, trẻ con giẫm lên chúng tạo ra tiếng xì xèo lẹc rẹc – tập tục này được gọi là “thải tuế” (giẫm lên năm mới). Sau khi quậy đùa đến mệt lả, chúng sẽ chúc tụng người lớn trước khi đi ngủ – tập tục này được gọi là “từ tuế” (tạm biệt năm cũ). Người lớn sẽ tặng chúng một chút quà gì đó, gọi là “áp tuế” (tập tục này nhằm vào việc xua đuổi tà ma, mang lại may mắn).

Mùng Một Tết đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới, không được nói những lời xui xẻo, gặp nhau phải chào câu “Chúc Mừng Năm Mới.”

Trên xà nhà treo tấm biểu ngữ ngang với dòng chữ “Đối Ngã Sinh Tài” (mong tiền tài đến với tôi), trên cột nhà là dải băng dọc với dòng chữ “Nhất Nhập Tân Xuân Vạn Sự Như Ý” (bước vào năm mới thì mong vạn sự như ý), trên trần nhà là tấm biểu ngữ hình vuông với dòng chữ “Tử Khí Đông Lai” (mong điềm lành hãy đến), và trên cửa chính là câu đối với dòng chữ “Quốc Ân Gia Khánh Nhân Thọ Niên Phong” (quốc gia hưng thịnh mang lại niềm vui cho gia đình, người sống trường thọ quanh năm thu hoạch tốt). Những bức tường, vốn dĩ đã không được sạch sẽ cho lắm, có thể được lấp che lại bằng những bức tranh Tết như “Chiêu Tài Tiến Bửu” (mang lại tài vật quý báu) hay “Phì Trư Củng Môn” (ý chỉ tài vật tự động được mang đến tận cửa nhà mà không phải báo trước). Bất cứ điều gì người ta mong muốn, họ đều có thể viết ra, vẽ ra và dán lên tường, như thể điều mơ ước đã trở thành hiện thực!

Những người tốt không ai cờ bạc. Để chơi mạt chược bạn nên đến Bát Đại Hồ Đồng (khu vực của giới làng chơi có 8 con hẻm nhỏ), nơi có những quân cờ domino tuyệt hảo, bàn gỗ cứng, lại có nhiều gái đẹp vây quanh. Song, trong dịp Tết, hầu như gia đình nào cũng cho cờ bạc công khai, chơi Bài Cửu, uống rượu Trạng Nguyên Hồng, hò la ơi ới, phù hợp với mọi lứa tuổi. Việc thả lỏng cấm cờ bạc có thể kéo dài đến tận Tết Nguyên Tiêu, đây là chương trình giải trí duy nhất của gia đình. Trẻ con không bao giờ nhàm chán chơi pháo bông. Những hộp pháo lớn của Cửu Long Trai, bảy tầng, chín tầng, mẫu mã liên tục đổi mới, khiến chúng nhìn mà tròn mắt kinh ngạc, không thốt nên lời.

Pháo xung thiên, pháo nổ đôi, pháo Thái Bình Hoa, pháo Phi Thiên Thất Hưởng, pháo Đả Tương Dương, còn có loại “Kỳ Hỏa” mà chúng tôi tự hào cho rằng có thể sánh ngang với hỏa tiễn, vang lên không ngừng từ đêm giao thừa đến tận rạng sáng.

Ngoại trừ những lỗ nhỏ trên cửa các cửa tiệm dầu muối, tất cả các cửa hàng khác trên phố đều đóng cửa. Bên trong, cồng chiêng và trống đồng loạt vang lên inh ỏi, đập điên cuồng, loạn xạ, được cho là để các chủ cửa hàng ở đó để xả bớt những bực bội dồn nén suốt cả năm. Các cô gái lớn và các con dâu trẻ đều được trang điểm phái đi. Ngay cả những cụ bà ở huyện Tam Hà cũng cài những bông hoa nhung đỏ rung rinh trên tóc. Ở đâu có các cô gái lớn và các con dâu trẻ, ở đó lại có thêm nhiều anh chàng trẻ bốc đồng chen chúc xô đẩy. Kết quả là Xưởng Điền đông nghịt người. Ở làng Hải Vương, ngoài một vài quán trà ngoài trời với vài đứa trẻ mũi dãi lem luốc ngồi đó, chẳng có gì nhiều để xem, nhưng lối vào lại đông đúc đến có thể chết người!

Tại các quầy hàng đồ cổ và ngọc bích ở Miếu Hỏa Thần, các quầy sách cùng giàn hội họa ở Đền Thổ Địa, người đến xem cảnh nhộn nhịp thì nhiều, người đi mua đồ thời ít. Nhân gặp những ngày quang tạnh, tuyết ngừng rơi, đường phố lầy lội, một cơn gió mát thổi qua, nước nhỏ giọt đóng thành băng. Mọi người lăn lộn trong băng tuyết, vui vẻ đón nhận.

“Uống sữa đậu xanh với rau muối chua, ngỗng cát lớn có dạng kèn thủy tinh, vẫn đủ sức hấp dẫn nhiều người. Ngoài ra, chẳng hạn như Miếu Thần Tài, Đền Bạch Vân, Gác Bạch Vân, Cung Ung Hòa luôn đông nghịt, toàn là người chen người, người ngó người, đông đến nỗi đi một bận là mũi và tai sẽ bị cóng lạnh đỏ ửng.

Vui Tết đến cuồng hoan kéo dài tận ngày 15 Âm lịch. Nhưng tôi nhớ có một năm cuộc vui kết thúc sớm hơn vài ngày, đó là ngày 12 tháng Giêng Âm lịch vào năm đầu tiên của Trung Hoa Dân Quốc. Trong bối cảnh thiên hạ hân hoan ăn mừng, Viên Thế Khải đã xúi giục Đệ Tam Trấn của Bắc Quân do Tào Côn chỉ huy đóng tại kho Lộc Mễ nổi loạn và cướp bóc những thương nhân và thường dân ở Bắc Bình và Thiên Tân trong hai ngày. Cảnh Tết đầy biến động rợn người của năm đầu tiên sau khi lập quốc dựng nền Cộng Hòa này vẫn còn in đậm trong ký ức tôi không thể nào quên cho đến ngày nay.

Hàn Quốc Trung 韓國忠 - Lương Thuân Mậu梁順茂

二零二六年 二月二十八日於美國，加利福尼亞州

Chú Thích:

1. 羈旅: Lữ khách tha hương.

2. 下水: Ở đây chỉ nội tạng của động vật ăn đươc.

3. 雜拌兒: Nhiều loại trái cây sấy khô được trộn lẫn với nhau để tạo thành một món ăn dành cho dịp Tết.

4. 慎終追遠: Có nghĩa là phải hành động thận trọng và ghi nhớ những lời dạy của các bậc hiền triết thời xưa.

5. 循規蹈矩: Thành ngữ “thuần quy đạo củ” dùng để chỉ tuân thủ phép tắc và không vi phạm pháp luật.

6. 新正: Tháng Giêng Âm Lịch hay ngày Mùng Một Tết. Ở đây mang ý nghĩa Mùng Một Tết.

7. 甘之如飴: Sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ khó khăn hoặc chấp nhận khó khăn một cách bình thản.

*** 投稿電 郵請寄 ***

Bài vở & hình ảnh xin gởi về Ban Phụ Trách KHAIMINH.ORG

VanNgheGiaiTri@KhaiMinh.org

啓明网站  |  Copyright © 2004 - Present KHAIMINH.ORG  |  Website Disclaimer

◎